شاهکار کاشی نگاری در حصار رطوبت تکیه معاون الملک در انتظار بودجه ملی
به گزارش تولیدو، تکیه معاون الملک با کاشی کاری های بی نظیر خود در حصار رطوبت، کمبود اعتبار و تعطیلی موزه می رنجد و نجات این شاهکار بی بدیل معماری نیازمند اقدام فوری و تخصیص بودجه ملی است.
خبرگزاری مهر - گروه استان ها- کوثر یاوری: استان کرمانشاه بعنوان گهواره تمدن و تاریخ، همیشه در دل خود شاهکارهای بی نظیری از هنر و معماری ایرانی-اسلامی را جای داده است. در بین بناهای تاریخی گوناگون و پرشمار این کلانشهر، تکیه معاون الملک جایگاهی بطورکامل متفاوت و استثنایی دارد؛ بنایی شگرف که هنر اصیل کاشی کاری در آن با داستانهای عمیق مذهبی، رویدادهای تاریخی، و ظرافت های فرهنگی و اسطوره ای بگونه ای در هم آمیخته شده که مجموعه ای بی نهایت چشم نواز و مسحورکننده را شکل داده است. این تکیه به خاطر ظرافت، تنوع و گستردگی بی بدیل تزئینات خود، یکی از شاخص ترین و بهادار ترین آثار باستانی کرمانشاه و از مقاصد اصلی و جاذبه های مهم گردشگری در غرب کشور به حساب می آید.
دیوارهای تکیه معاون الملک همچون بوم نقاشی عظیمی است که تابلوهای کاشی کاری آن، روایتی زنده و رنگارنگ از داستان های قرآنی، حماسه های مذهبی همچون واقعه عاشورا و نبردهای صدر اسلام هستند. در کنار این نگاره های مذهبی، قاب های بزرگ کاشی، چهره های شخصیت های شناخته شده کرمانشاه، پادشاهان باستانی، مشاهیر و اسطوره های تاریخ ایران را با هنرمندی تمام به معرض نمایش گذاشته اند. همین خاصیت های منحصربه فرد و تلفیق هنرمندانه مذهب و حماسه سبب شده تا ارزش هنری و تزئینی این بنا در کنار اهمیت تاریخی، سیاسی و اجتماعی آن، برجستگی ویژه ای پیدا کند و آنرا از سایر تکایای ایران متمایز سازد.
این شاهکار معماری، امروز پس از محوطه باستانی طاق بستان، با افتخار دومین مقصد پربازدید گردشگری شهر کرمانشاه محسوب می شود. موقعیت مکانی ویژه آن و نزدیکی به بازار سنتی و تاریخی شهر، در کنار دسترسی نسبتاً مناسب، به ظرفیت گردشگری آن افزوده است؛ بگونه ای که توریستهایی که از طاق بستان بازدید می کنند، در راه معرفی جاذبه های تاریخی شهر مستقیماً بسمت تکیه معاون الملک هدایت می شوند تا اوج هنر رنگ و لعاب را در قلب بافت تاریخی کرمانشاه نظاره گر باشند.
اما حفظ این میراث باشکوه نیازمند توجهات ویژه ای است. برای شناخت دقیق تر و حفاظت علمی از این میراث ارزشمند، در سالهای اخیر اقدامات و مستندسازی های تخصصی و مدرنی همچون فتوگرامتری کل بنا و اسکن لیزری دقیق تمامی تزئینات و کاشی ها انجام شده است. در عین حال، یکی از جدی ترین تهدیدات این بنا، نفوذ رطوبت است. در این راستا، طرحی مهندسی برای مدیریت و انتقال آب های زیرزمینی و رویارویی با رطوبت زیرسطحی و صعودی بنا با همکاری شرکت آب منطقه ای تدوین و به مرحله اجرا درآمده است که حالا مراحل پایانی خودرا طی می کند و نویدبخش دفع یکی از بزرگترین خطرات از پیکره این بناست.
در کنار این اقدامات حفاظتی و کالبدی، معرفی دیجیتال تکیه معاون الملک در عصر ارتباطات هم بشدت مورد توجه قرار گرفته است. از بروزرسانی اطلاعات دیجیتال و تهیه راهنماهای مجازی گرفته تا طراحی تابلوهای معرفی استاندارد و کدهای QR چندزبانه، همگی در دستور کار قرار دارند. تداوم این اقدامات هوشمندانه، در کنار برنامه ریزی هدفمند برای تقویت زیرساخت های معرفی و ساماندهی مبلمان و فضای پیرامونی بنا، می تواند تکیه معاون الملک را بیشتر از پیش بعنوان یکی از نمادهای باشکوه هنر، تاریخ و هویت اصیل کرمانشاه، نه تنها در سطح ملی، بلکه در زمینه های بین المللی معرفی نماید.
سایه سنگین رطوبت و کمبود اعتبارات بر سر شاهکار معماری
کیومرث خانی لعل آبادی، معاون اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان کرمانشاه در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به جایگاه ممتاز این اثر تاریخی اظهار نمود: در سطح کشور بناهای شناخته شده ای همانند تکیه زنجان یا تکیه امیرچخماق یزد وجود دارند، اما تکیه معاون الملک هم کم از آنها نیست. تابلوهای نفیس و روایت گر این بنا که هرکدام قصه ای از قرآن یا مسایل مذهبی را بیان می نماید خیلی زیبا و چشم نواز هستند و در کنار آنها کاشی هایی با ابعاد بزرگ که هرکدام یک قاب عکس از مشاهیر کرمانشاه و کشور هستند، نشان دهنده اهمیت کاشی در تزیین این بناست؛ خاصیت خاصی که تکیه معاون الملک را به لحاظ تزئینات، در جایگاهی بیشتر از سایر تکایای کشور قرار داده است.
وی با اعلان اینکه این مجموعه جدا از مسایل مذهبی جایگاه مهمی در مسایل اجتماعی و سیاسی کرمانشاه داشته و بعد از چند مرحله تخریب، نهایتا به صورت امروز بازسازی شده است، اضافه کرد: این بنای تاریخی پس از طاق بستان دومین مقصد گردشگران در شهر کرمانشاه می باشد. اما تهدید صدمه های محیطی و انسانی همیشگی است و نیازمند پایش مداوم است. مالت استفاده شده برای چسباندن کاشی های بزرگ بنا، دوام کمتری نسبت به مالت های امروزی دارد و خارج شدن کاشی ها از محل خود و امکان افتادن آنها مهم ترین تهدید است. به این دلیل، احتیاج به حضور یک متخصص مرمت تزئینات به شکل تمام وقت در این بنا بطورکامل احساس می شود که متاسفانه این کمبود به یک معضل تبدیل گشته است.»
خانی لعل آبادی درباره ی اقدامات زیرساختی توضیح داد: خوشبختانه در چند سال اخیر اقدامات خوبی برای مستندنگاری انجام شده است؛ کل ساختمان بر مبنای روش فتوگرامتری نقشه برداری شده و کلیه تزئینات آن اسکن لیزر شده است. همین طور به علت انسداد مسیر حرکت آب های زیرسطحی ناشی از ایجاد دیوار در کنار رودخانه آبشوران، بستر تکیه از آب اشباع شده و رطوبت صعودی بوجود آورده بود. با همکاری شرکت آب منطقه ای، طرح زه کش و انتقال آب (شامل حفر چاه و ارتباط از راه گالری شبیه به قنات و جمع آوری در مادرچاه ها) اجرائی شده و حالا مراحل پایانی را طی می کند که در صورت تکمیل، گام خیلی مهمی در مراقبت از بنا برداشته خواهد شد.
ضرورت ایجاد پایگاه پژوهشی و ساماندهی فضای پیرامونی
معاون میراث فرهنگی استان کرمانشاه در ادامه گفتگو با خبرنگار مهر از پیگیری ها برای پیشرفت جایگاه این اثر اطلاع داد و اظهار داشت: با عنایت به اهمیت معماری، کارکرد آیینی و کاشی کاری های نفیس، درحال هم اندیشی برای ایجاد یک پایگاه پژوهشی مستقل به نام تکیه معاون الملک هستیم که در صورت موافقت وزارتخانه، ظرفیت استان در این مورد بالا خواهد رفت. در حوزه معرفی نیز، علاوه بر بروشورها و کتابچه های تخصصی، مبادرت به بروزرسانی اطلاعات دیجیتال شده که طی چند ماه آتی به بهره برداری می رسد. تهیه و نصب تابلوهای معرفی فضاها و کدهای QR چندزبانه (عربی، انگلیسی و فارسی) هم از برنامه های پیش رو است. همین طور تهیه تابلوی هدایت گردشگران در معابر پیرامونی جزو برنامه های امسال است.
وی با انتقاد از وضعیت بودجه ای خاطرنشان کرد: به هیچ عنوان اعتبارات تخصیص یافته جوابگوی نیازهای مجموعه نمی باشد. عناصری همانند در و پنجره های چوبی مرتباً نیازمند تجدید رنگ و مرمت بوده و باید تعویض و مطابق نمونه اصیل ساخته شوند. سیستم الکتریکال مجموعه نیازمند تعمیر و تعویض کامل است و تأسف بارتر این که موزه مردم شناسی تکیه به مدت دو سال است که به علت عدم بودجه برای ساخت ویترین و مانکن های مورد نیاز تعطیل می باشد.
خانی لعل آبادی در آخر به معضلات پیرامونی تکیه اشاره نمود و اظهار داشت: در سنوات گذشته با کمک شهرداری طرح مناسبی برای ساماندهی محیطی پیرامون تکیه (سمت خیابان اشک تلخ) جهت راه اندازی فضای سبز و پارکینگ شروع شد و تملک هایی صورت گرفت، اما متاسفانه ناقص ماند و رها گردید. به واسطه حضور عمده فروشان در خیابان حداد عادل و شلوغی آن، در عمل امکان ورود و خروج وسایل نقلیه گردشگران وجود ندارد. همین طور توجه شهرداری در تخلیه سطل های زباله پیرامون مجموعه که همیشه مورد انتقاد بوده، خیلی لازم است.
معماری روایی؛ تقاطع مذهب، اسطوره و تاریخ
فرشته ازره، مدرس و راهنمای گردشگری در گفتگو با خبرنگار مهر با تحلیل تخصصی ارزش های این بنا اظهار نمود: تکیه معاون الملک را میتوان یکی از برجسته ترین نمونه های معماری آیینی و هنرهای تزئینی در کرمانشاه دانست. خاصیت اصلی این بنا، در کنار ساختار معماری (متشکل از حسینیه، زینبیه و عباسیه)، کاشی نگاری گسترده و روایت گر آن است؛ بگونه ای که تصاویر موجود در بنا فقط جنبه تزئینی ندارند و مجموعه ای از داستانهای مذهبی، تاریخی، اسطوره ای و حماسی را منتقل می کنند.
وی اضافه کرد: تنوع رنگ، تکنیک، ابعاد و شیوه اجرای کاشی های تخت، برجسته و نیمه برجسته، سطح بنا را به بستری برای "معماری روایی" تبدیل نموده است؛ یعنی معماری ای که بخشی از پیام خودرا از راه تصویر منتقل می کند. در بخش هایی، داستانهای واقعه عاشورا دیده می شود و در بخش های دیگر، مضامین حماسی و تصاویری از پادشاهان ایران باستان. این همنشینی نشان داده است که هنر چه طور عناصر مختلف حافظه فرهنگی ایرانی را در کنار یکدیگر قرار داده است.
ارزه با اشاره به اهمیت تفسیر برای گردشگران تاکید کرد: مهم ترین ظرفیت گردشگری این کاشی کاری ها، قابلیت تبدیل تصویر به روایت است. اگر هر تصویر فقط بعنوان یک کاشی زیبا معرفی شود، بخش بزرگی از ارزش آن از دست می رود؛ اما اگر داستان، زمینه تاریخی و مفهوم آن برای توریست توضیح داده شود، همان کاشی می تواند به نقطه آغاز یک تجربه فرهنگی عمیق تبدیل گردد.
چالش های تبدیل بنا به محصول گردشگری بین المللی
این مدرس گردشگری در ادامه گفتگوی خود با خبرنگار مهر به ظرفیتهای بین المللی بنا اشاره نمود و اظهار داشت: برای توریست خارجی، جذابیت این بنا در سه سطح بصری-هنری، تاریخی-فرهنگی، و مردم شناختی تعریف می شود. اما چالش های مهمی در این راه وجود دارد. نخست، صیانت از کاشی ها در مقابل رطوبت و صدمه های انسانی است. دوم، پیچیدگی محتواست که در صورت نبود روایت مناسب، به مجموعه ای پراکنده تبدیل می شود. سومین چالش، کیفیت خدمات گردشگری و راهنمایان متخصص است و چهارمین مورد، بازاریابی تخصصی برای بازارهای مختلف داخلی و خارجی است.
وی راه حل عبور از این چالش ها را یکپارچگی دانست و خاطرنشان کرد: اولین اقدام، طراحی یک سناریوی بازدید داستانی است که از تاریخ ایجاد شروع شده و به مفاهیم موجود در کاشی ها برسد. دوم، دسته بندی موضوعی کاشی نگاره هاست. سوم، حضور راهنمایان تخصصی آموزش دیده و چهارم استفاده از فناوری های دیجیتال مانند واقعیت افزوده است. در کنار این موارد، تکیه معاون الملک و تکیه بیگلربیگی ظرفیت بی نظیری برای ایجاد یک مسیر گردشگری میراثی دارند. معاون الملک با کاشی نگاری روایی و مذهبی، و بیگلربیگی با آینه کاری و تاریخ اجتماعی خاندان ها، می توانند تحت عنوان «کرمانشاه؛ از آئین و هنر تا زندگی اجتماعی» به یکدیگر متصل شوند.
ازره در آخر اشاره کرد: این دو تکیه نباید رقیب هم دیده شوند، بلکه مکمل یکدیگرند. هدف توسعه گردشگری این بناها نباید فقط افزایش آمار بازدید باشد، بلکه ایجاد تعادل میان صیانت از اصالت اثر، رضایت توریست و ایجاد منافع اقتصادی پایدار می باشد. با یک رویکرد یکپارچه، این بناها بجای دو جاذبه منفرد، به لنگرگاه های اصلی گردشگری فرهنگی بافت تاریخی کرمانشاه تبدیل خواهند شد.
تکیه معاون الملک با تمام شکوه بی بدیل و معماری روایی خود، همچون نگینی در بافت تاریخی کرمانشاه می درخشد و با وجود تمام زخم هایی که از کمبود اعتبارات، رطوبت زیرسطحی و غفلت های پیرامونی بر پیکر دارد، بازهم زنده و پابرجا ایستاده تا راوی صادق تاریخ، هنر و مذهب این مرز و بوم باشد. برگشت این شاهکار هنر ایرانی به روزهای اوج و تبدیل آن به مقصد نخست گردشگران بین المللی در غرب کشور، رویایی بطورکامل دست یافتنی است؛ اما تحقق این مهم نیازمند یک اراده استانی و مطالبه ای قاطع از وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی است که با تخصیص ردیف بودجه ملی و جهشی برای اصلاح کامل سیستم الکتریکال، بازگشایی موزه مردم شناسی، استقرار کارشناس مقیم مرمت و همین طور الزام شهرداری کرمانشاه به تکمیل ضرب الاجلی پروژه پارکینگ و فضای سبز خیابان اشک تلخ، این اثر بی نظیر را از انزوا خارج کرده و مسیر ثبت جهانی آنرا با افتخار هموار سازند.
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب